Şəhid Sədr İmam Xomeyni ilə bağlı nə düşünüb?

İslam aləminin iki nəhəng fəqihi

Şəhid Sədr haqqında İmam Xomeyni (r.ə.) ilə bağlı məşhurlaşan sözlər, inqilabın qələbəsinin ilk günlərində Şəhid Sədrin İrandakı tələbələrindən nəql edilən və şöhrət qazanan bu cümlədir: "Zövü fil-İmami Xomeyni kəma zəbə fil-İslam" ("O, İslamda əriyib-yox olduğu kimi, siz də İmam Xomeynidə əriyib-yox olun"). Lakin bu, Şəhid Sədrin İmam Xomeyni barədə dediklərinin hamısı deyil. Şəhid Sədrin məktublarında və yazılarında İran İslam İnqilabı, xüsusilə də İmam Xomeyni (r.ə.) haqqında İslam İnqilabı tarixində dəyərli mənalar ehtiva edən müxtəlif ifadələr mövcuddur. Bəlkə də Şəhid Sədrin İmamdan və inqilabdan etdiyi dəstək o qədər qabarıq və barizdir ki, Şəhid Sədrin bu tarixi əməlinin onun dərk və fiqhi dərinliyindən qaynaqlanan incəlikləri və təlimləri tam olaraq üzə çıxmamışdır. Ardınca tarixi sənədlərdə mövcud olan ifadələrdən yalnız bir neçə nümunəyə toxunulur.

Ayətullah Xomeyninin rəhbərlik etdiyi İran xalqının hərəkatı müasir İslam tarixinin ən böyük ehtiyat və qüvvələrindən biridir

Şəhid Sədr 1357-ci ilin əfrah ayında (1978-ci ilin dekabrı) İran xalqına ünvanladığı m mesajında yazır:

Bir xalqın ən səmimi və ən real şəxsiyyəti onun cihad, fədakarlıq və özündənkeçmə meydanında nümayiş etdirdiyi şəxsiyyətdir. Bir xalqın öz mübarizə kimliyini ortaya qoya biləcəyi ən aydın və aşkar nümayiş isə müsəlman İran xalqının təqdim etdiyi və şərəfli döyüşlərində İslam kimliyini təcəssüm etdirdiyi nümayişdir. Çünki bütün bu epopeyalarda xalqın səfərbərliyi İslam bayrağı altında həyata keçirilir, xalqın duyğuları və qəlbləri İslam oxu ətrafında birləşirdi. Xalqı bu müqəddəs mübarizədə məhz bu mənəvi qüvvələr və saleh mərcəiyyət idarə edirdi. Müsəlman İran xalqı həmişə özünün əsl cihad kimliyini nümayiş etdirmişdir, lakin dini mərcə Cənab Ayətullah Xomeyninin rəhbərlik etdiyi onun canlı və müasir hərəkatı artan templə davam etməsi, göstərdiyi fədakarlıqların və müqavimətin həcmi səbəbindən bu kimliyin ən gözəl təzahürüdür. Biz inanırıq ki, İran xalqının özünü tanıtdığı və tanıtdırdığı bu mömincəsinə cihad kimliyi İslamın yeni tarixində əldə etdiyi ən böyük ehtiyat və qüvvələrdən biridir.

İmam Xomeyninin süqutu bütün dini varlığın süqutudur

İnqilabın qələbəsindən yaranan sevinc Şəhid Sədrin şəxsi məktublarında da öz əksini tapmışdır. O, İslam İnqilabının qələbəsi astanasında əmisi oğlu Ayətullah Müstəcabiyə ünvanladığı məktubda yazır:

Əmisi oğlu! Bu dövrdə həmin o anlarımızın və görüşlərimizin təzələnməsinə nə qədər çox ehtiyac duyuram; əziz İran tarixinin bu taleyüklü dövründə və hamımızı qərq edən, İmam Xomeyninin rəhbərliyi və bütün xeyirxah qüvvələrin və aləmlərin (elan olunmuş alimlərin/islam alimlərinin) yardımı ilə İslam hökumətinin qurulmasında müsəlman xalqının qələbəsindən və onun böyük məqsədlərinin reallaşmasından hamımızın sərxoş olduğumuz bu böyük sevinc dalğasında. Bu qələbə ilə bağlı hissləri sözlərlə ifadə etmək mümkün deyil; çünki bu, çoxdan bəri bu açıq-aşkar qələbəni gözləyən bir ümmətin duyğularıdır...

Şəhid Sədr həmin günlərdə Ayətullah Müstəcabiyə yazdığı digər bir məktubda belə qeyd edir:

Məhərrəm ayının ortalarında İranın hadisələri ilə bağlı bir bəyanat hazırladıq, lakin sizin də dediyiniz kimi vasitələr əlimizdə olmadığı üçün bəyanatı telefon əlaqəsi vasitəsilə cənab Xomeyninin Parisdəki iqamətgahına çatdırmağa üstünlük verdik. Bəyanatı tamamilə telefonla oxuduq və dedik ki, bu bəyanat sizin ixtiyarınızdadır və onu fars dilinə də tərcümə edib hər iki dildə çap edə bilərsiniz... Mən hiss etdim ki, cənab Xomeyni həssas və taleyüklü şəraitdədir və hər hansı bir şəxsi xüsusiyyəti nəzərə almadan, dini baxımdan ona dəstək olmaq lazımdır; çünki mövcud şəraitdə onun süqutu —allah eləməsin— bütün dini varlığın süqutu deməkdir.

Böyük Ayətullah Xomeyni və ölkəni cəhalət zülmətindən İslamın nuruna hidayət etmək

Şəhid Sədr həmçinin İmam Xomeyni (r.ə.) İrana qayıtmaq niyyətində olduğu və Bəxtiyar onun gəlişinin qarşısını almaq üçün ölkənin hava limanlarını bağladığı zaman Bəxtiyara ünvanladığı etiraz mesajında yazır:

Cənab Dr. Bəxtiyar, Nəcəfi-Əşrəfin mərcəiyyəti və alimləri adından Ayətullahül-üzma Xomeyninin İrana qayıtmaq niyyətində olduğu bir vaxtda ölkənin hava limanlarını bağlamaq tədbirinizi şiddətlə qınayıram. Bu addım o halda atılır ki, İranda və bütün dünya üzrə milyonlarla müsəlman qardaş onun qayıtmasını gözləyirlər ki, o, xalqın rəhbərliyi rolunu üzərinə götürsün, öz böyük tarixi və islam məsuliyyətini yerinə yetirsin və ölkəni cəhalət və dindarlıqsızlıq zülmətindən İslamın nuruna və iman şüalarına hidayət etsin.

Bütün varlığımızı və imkanlarımızı o böyük şəxsin və müqəddəs İslam hərəkatının xidmətinə veririk

Şəhid Sədr İmam Xomeyninin İrana gəlişindən sonra 16 bəhmən 1357-ci ildə (5 fevral 1979-cu il) ona təbrik məktubu ünvanlamış və onun bir hissəsində belə demişdir:

Möhtərəm Ayətullahül-üzma, mücahid imam Xomeyni (damu zilluhu),

Bu məktubu İslam tarixinin ən həssas anlarından birində Zati-alinizə yazıram ki, bununla da müsəlman İran xalqının böyük qələbələrinə olan sonsuz etibarımı və qürurumu ifadə edim; Zati-alinizin müdrik rəhbərliyi ilə həyata keçirilən və bəşəriyyətə iki qarşıdurma içində olan Şərq və Qərb sivilizasiyaları və ideologiyaları əvəzinə xilasedici İslam proqramını təqdim edən ardıcıl və diqqətçəkən qələbələr; müsəlman İran xalqının uca iradəsi və Zati-alinizin hakim rəhbərliyi ilə gerçəkləşən, bu İslam torpağını zamanın tağutunun xəyalının ləkəsindən təmizləyən və müsəlman İran xalqının yaralanmış şərəf və ləyaqətini yenidən canlandırıb dirçeltsin şöhrətli qələbə… Bu anlarda Allah-Taalanın dərgahından böyük ümid və dualarla bu böyük İslam hərəkatının növbəti qələbə mərhələlərini gözlədiyimiz bir vaxtda, bütün varlığımızı və imkanlarımızı o böyük şəxsin və müqəddəs İslam hərəkatının xidmətinə veririk və Uca Allahdan o həzrətin ömrünü və izzətini artırmasını, o həzrətin mərcəiyyəti və rəhbərliyi kölgəsində bizim qədim və böyük arzularımızı reallaşdırmasını diləyirik, inşallah.

Hansı gücünüz, potensialınız və istedadınız varsa, bu inqilab yolunda xərcləyin

1357-ci ilin sonuna az qalmış Şəhid Sədr İrandan əvvəllər İraqdan qovulmuş tələbələrinə yazdığı məktubda onları İrana hərtərəfli dəstək verməyə çağırır və bütün varlıqları iləinqilabın və İmamın xidmətində olmağı tapşırır:

Övladlarım və əzizlərim! Allah sizi həmişə ayıq gözləri ilə qorusun. əssələmu əleykum cəmiən və rəhmətullahi və bərakətuhu,

Bu məktubu sizə bu əzəmətli anlarda yazıram; elə anlar ki, İslam müsəlman İran xalqının əli ilə, İmam Xomeyninin (damu zilluhu) rəhbərliyi və digər xeyirxah qüvvələrin və alimlərin əməkdaşlığı ilə qəti və misilsiz bir qələbə qazanmışdır; elə bir zaman ki, arzular həqiqətə çevrildi, istəklər gerçəkləşdi və düşüncələr zülmkarçasına bir vulkan kimi zalımların başına yağaraq əməli şəkil aldı və yer üzündə haqq və İslam hökumətini bərqərar etdi. Zalımların və müstəmləkəçilərin şüşə daxilində həbs etdikləri İslam, ölümcül qorxusu olmayan və tağutların zorakılığı iradələrini zəiflətməyən gənc iranlıların qollarının gücü ilə bu şüşəni sındırıb çölə çıxmışdır ki, yer üzünü bütün zalımların ayağı altında lərzəyə gətirsin və Şərqdə və Qərbdə yerləşən bütün müsəlmanların qəlbində yeni bir ruh və təzə bir ümid üfürsün. Hər birinizin və bu qabaqcıl İslam təcrübəsinin kölgəsində yaşamaq bəxti gətirən hər kəsin vəzifəsi budur ki, hansı gücü, potensialı və istedadı varsa, bu inqilab yolunda xərcləsin; çünki İslam üçün bir bina ucaldıldığı zaman onun xərci bitmir, güclü İslam bayrağı ilə bir hərəkat qalxanda isə fədakarlığın həddi-hüdudu tanınmır və yeni binanın tikintisi hamının, hətta cüzi də olsa, potensialına ehtiyac duyur. Həmçinin aydın olmalıdır ki, hamınız bu gün İranda İslamın arzularını reallaşdırmış İmam Xomeyninin mərcəiyyətinin ətrafına toplaşmalı, onun uğrunda fədakarlıq etməli, maraqlarını qorumalı və həmin mərcəiyyətin özünün öz böyük məqsədində əriyib-yox olduğu kimi, siz də onda əriyib-yox olmalısınız; çünki saleh mərcəiyyət bir şəxs deyil, bir məqsəd və yoldur və bu məqsədi və yolu həyata keçirən hər bir mərcəiyyət tam səmimiyyətlə çalışmalı olan saleh mərcəiyyətdir. İrandakı mərcəiyyət meydanı və sahəsi rəhbərliyin müdrik mərcəiyyətini zəiflədə biləcək və ya onun qorunmasında heç bir rolu olmayan hər şeydən uzaq qalmalıdır.

Bu hadisələrdə xalqın sizin müdrik rəhbərliyinizə olan imanı daha da artır

1979-cu il mayın 2-də (13 اردیبهشت 1358) Ayətullah Mütəhərrə şəhid oldu. İnqilaba dəstəyini nümayiş etdirmək üçün hər fürsətdən istifadə edən Şəhid Sədr bu münasibətlə Nəcəfi-Əşrəfdə bu böyük mütəfəkkir üçün ilk — və bəzi tarixi mənbələrə görə yeganə — yas mərasimi təşkil etdi. Bu günlərdə Şəhid Sədr Ayətullah Seyid Mahmud Haşimi Şahrudini özünün səlahiyyətli nümayişçisi qismində İrana göndərmiş və ona lazım gələcəyi təqdirdə özünün münasib bildiyi hər hansı bir mesajı və ya teleqramı Şəhid Sədrin adından yaymağa icazə vermişdi. Ayətullah Şahrudi də Ayətullah Mütəhərrinin qətlə yetirilməsindən dərhal sonra bir mesaj yayımladı. Bu mesajın mətni Şəhid Sədrə çatdırıldıqda, o demişdi: "Seyid Mahmud çox gözəl iş görüb." İmam Xomeyniyə ünvanlanmış həmin mesajın mətni aşağıdakı kimidir:

"Zəfər çalan İslam inqilabınızın görkəmli şəxsiyyətlərinə və intellektual-elmi zirvələrinə qarşı bu mübarək ağacın qarşısında həyata keçirilən davamlı təcavüzkar tədbirləri şiddətlə qınayır və vurğulayırıq ki, bu hadisələrin nəticəsi əziz müsəlman İran xalqının İslama və sizin müdrik rəhbərliyinizə olan imanının daha da artmasından və Uca Allahın yoluna bağlılıqlarının güclənməsindən başqa bir şey deyildir. Allah sizi şərəfli ömrünüzün davamı ilə bəhrələndirsin və sizi bir daha əziz və mücahid övladlarınızın dağı ilə sınamasın. vəssələmu əleykum və rəhmətullahi və bərakətuhu. Nəcəfi-Əşrəf — Məhəmməd Baqir əs-Sədr"

İslamın nuru bir daha sizin əlinizlə parıldamağa başlayıb

İmam Xomeyni (r.ə.) 1979-cu ilin iyun ayının əvvəllərində (خرداد ۱۳۵۸) Şəhid Sədrin Nəcəfdən ayrılmaq niyyətində olması ilə bağlı yaranmış şayiələrə görə Şəhid Sədrə teleqram göndərdi. Şəhid Sədr də Bəs sədr Partiyasının onun üçün yaratdığı bütün təhlükələrə və təhdidlərə baxmayaraq, İmama cavabında yazdı:

Mücahid İmam, Ayətullahül-üzma Seyid Ruhulla Xomeyninin (damu zilluhu) hüzuruna,

Nəcəfi-Əşrəfə olan ataşviliyinizi və mənəvi diqqətinizi əks etdirən kərim teleqramınızı aldım. Bu şəhər sizdən ayrıldığı andan etibarən sizin böyük qələbələrinizin ab-havasında yaşayır. Mən sizin şərəfli göstərişinizdən ruhani bir nəfəs (təsir) alıram, həmçinin Nəcəfi-Əşrəfin elmi varlığını qorumaq məsuliyyətinin dərinliyini dərk edirəm. Bu münasibətlə əziz İraqımızın milyonlarla müsəlman və mömininin salam və ehtiramını diqqətinizə çatdırmaq istəyirəm; onlar bir daha sizin əlinizlə parıldamağa başlayan İslam nurunda bütün dünya üçün hidayətverici bir şüa, eləcə də kafir müstəmləkəçiləri, xüsusilə də Amerika müstəmləkəçiliyini darmadağın etmək və bütün dünyanı onun bütün cinayət növlərindən, başda müqəddəs torpağımız Fələstinin işğal edilməsi cinayəti olmaqla azad etmək üçün mənəvi bir güc tapmışlar. Uca Allahdan diləyirik ki, sizi qiymətli varlığınızın qalması ilə bəhrələndirsin. vəssələmu əleykum və rəhmətullahi və bərakətuhu.

İmam Xomeyni, İslam dünyasının böyük rəhbəri

İyun ayının 4-də (۴ خرداد) Şəhid Sədr Ayətullah Haşimi Rəfsəncaniyə qarşı törədilmiş sui-qəsđə reaksiya olaraq mesaj yayımladı:

O mətanətli mücahidə və həyatı tağutlara qarşı mübarizə ilə qaynayıb-qarışmış o əzizə qarşı həyata keçirilmiş cinayətkar sui-qəsd məndə həddindən artıq kədər doğurdu. Bilirəm ki, o əziz döyüşçünün inqilabi ruhunu heç bir qüvvə sındıra bilməz və Allah yolunda bütün qüvvələri ilə addımlayan və qəlblərini Ona bağlayan Allahın saleh bəndələri heç bir təhlükədən və əziyyətdən çəkinmirlər. Mən belə uca ruhaniyyətin olmasını o əziz ruhani mücahidə və İslam dünyasının böyük rəhbəri İmam Xomeyninin uca övladına təbrik edir, Uca Allahdan o zatın sağlamlığını və varlığının davam etməsini diləyirəm.

Bütün potensiallar İmam Xomeyninin müdrik rəhbərliyi çərçivəsində səfərbər olunmalıdır

Şəhid Sədr 1979-cu ilin iyun ayının ortalarında (اواسط خرداد ۱۳۵۸) İran İslam İnqilabının qələbəsindən qısa müddət sonra İraq rejiminin Xuzistan bölgəsində qızışdırdığı tayfalararası (etnik) qarmaqarışıqlıqlara reaksiya olaraq Xuzistanda yaşayan ərəb dilli iranlılara mesaj yazdı və onları İmam Xomeyninin oxu ətrafına toplamağa çağırdı:

Əziz müsəlman və mücahid İran ərəb xalqı! əssələmu əleykum və rəhmətullahi və bərakətuhu.

Amma bə`d, mən İslam adından sizinlə danışıram və sizi və bütün uca İran xalqını İslam qardaşlığı ruhunu təcəssüm etdirməyə çağırıram; o ruh ki, İslam tarixində pəhrizkarlar cəmiyyətində həmrəylik və əməkdaşlığın ən gözəl nümunəsini reallaşdırdı; elə bir cəmiyyət ki, orada heç bir müsəlmanın digərindən təqvasından başqa heç bir üstünlüyü və fəziləti yox idi; Ammar ibn Yasirin, Salman Farsinin, Suheyb Ruminin və Bilal Həbəşinin cəmiyyəti; düşüncə və imanla abad olan, bütün yer üzü sərhədlərini aşan, İslam və səma risaləti adı altında açıq və geniş qəlblərin cəmiyyəti. Buna görə də bütün qəlblər birləşməli, bütün potensiallar əriyib (birləşib) İmam Xomeyninin müdrik rəhbərliyi çərçivəsində və müqəddəs Quran məşəlini bütün dünyaya aparacaq böyük İslam cəmiyyətinin qurulması yolunda səfərbər olunmalıdır.

Siz İslamın minarəsi və məşəlisiniz, müsəlmanlar üçün bəxş etdikləriniz tarix boyu mücahidlərin böyük nümunəsi olaraq qalacaqdır

Bəs Partiyasının Şəhid Sədrə təzyiqlərini şiddətləndirməsindən sonra İmam Xomeyni (r.ə.) ona başqa bir teleqram göndərdi və Şəhid Sədr bunu radiodan eşitdi. Şəhid Sədrin teleqram vasitəsilə cavab vermək imkanı yox idi; buna görə də "Cümhuriyuli-İslami" qəzetinin müxbiri tərəfindən İrandan ona edilən ilk zəng zamanı İmamın mesajına belə cavab verdi:

Mücahid İmam, Ayətullahül-üzma Seyid Ruhulla Xomeyninin (damu zilluhu) hüzuruna,

Məndən ötrü ataşviliyinizin təzahürü olan teleqramınızı eşitdim, lakin evin küncünə düşdüyüm (təcrid olunduğum), nə kimsəni görə bildiyim və nə də kimsənin məni görə bildiyi üçün teleqram vasitəsilə sizə cavab göndərə bilmirəm. Buna görə də əlimdən gələn yeganə şey Uca Allahdan İslamın minarəsi və məşəli olan sizi qorumasını və həqiqi dini sizin qabaqcıl mərcəiyyətinizlə hifz etməsini diləməkdir. Həmçinin Uca Allahdan Onun yolunda dözdüyümüz çətinlikləri bizdən qəbul etməsini və bizə əqidəmizi və ümmətin uca amallarını qorumaq توفيق (müvəffəqiyyət) verməsini istəyirəm; çünki hər bir insanın həyatı yalnız varlığından, həyatından və düşüncələrindən ümmətə bəxş etdiyi miqdar qədərdir. Siz isə varlığınızdan, həyatınızdan və düşüncənizdən müsəlmanlar üçün elə bir bəxşiş verdiniz ki, o, tarix boyu mücahidlərin böyük nümunəsi olaraq qalacaqdır. Vəssələmu əleykum və rəhmətullahi və bərakətuhu.

İran böyük İslam hökumətinin ilkin özəyidir

Ötüb-keçənlər Şəhid Sədrin yazılı sənədlərdəki ifadələrinin bir hissəsidir. Şəhid Sədr əsasən İran İslam Respublikası üçün yazdığı "İslam həyatın rəhbəridir" (İslam rahbəri-zindagi) kitabında İran inqilabının müasir İslam tarixındəki rolunun, eləcə də İmam Xomeyninin rəhbərliyinin hərtərəfli təhlilini vermişdir. Bunlardan əlavə, Şəhid Sədrdən nəql edilən xatirələrdə və şifahi sözlərdə İran İslam İnqilabı və İmam Xomeyni haqqında çox uca ifadələr nəql olunmuşdur. Şəhid Sədrin tələbələrindən bir neçəsinin müxtəlif məclislərdə ondan eşitdiyi bu məşhur ifadə həmin məşhur cümlələrdən biridir: "Əgər İmam Xomeyni mənə İrandakı bir kəndə gedib orada fəaliyyət göstərməyi əmr etsə, zərrə qədər də tərəddüd etmərəm." Belə ifadələr çox çoxdur və onların toplanması ətraflı bir tədqiqat tələb edir. Sonda Şəhid Sədrin Seyid Həsən Şəbbər ilə söhbətində işlətdiyi bir ifadə ilə kifayətlənirik: "İmam Xomeyni (həfizəhullah) qlobal müstəmləkəçiliyin heybətini darmadağın etmişdir və İmamın inqilabından sonra artıq özünü supergüc hesab edən digər ölkələr supergüc olaraq qalmayacaqlar. Bundan sonra supergüc İslamın bərqərar edəcəyi hökumətdir və İran bu hökumətin ilkin özəyini təşkil edir."

Sənədləri mütaliə etmək üçün bax: Əhməd Əbu Zeyd əl-Amili, Məhəmməd Baqir əs-Sədr, əs-Sirə vəl-məsirə fi həqaiq və vəsaiq, c. 4 və 5.

Hazırladı: Ruhullah Novruzzadə

Mənbə: Şəhid Sədrin düşüncələrinin araşdırma mərkəzi